Dit is de vertaling van het Engelstalige artikel “The Post-Christian State” door Peter G. Nathan, verschenen in het Tomorrow’s World magazine van januari-februari 2026
Meer dan tien jaar geleden opperde een vooraanstaand politicus dat "uzelf christen noemen in het hedendaagse Groot-Brittannië medelijden, neerbuigendheid of kille afwijzing uitlokt. In een cultuur die verfijning, onbevooroordeeldheid, ironie en onafhankelijkheid hoog in het vaandel heeft staan, is dit hetzelfde als uzelf intolerant, naïef, bijgelovig en achterlijk te verklaren.' ('In defence of Christianity', The Spectator, 4 april 2015).
Snel naar 2026, waar de Kerk van Engeland [Church of England] in beroering verkeert en grotendeels irrelevant is geworden. Meer dan een jaar lang zat de kerk zonder aartsbisschop van Canterbury, haar belangrijkste religieuze leider, omdat de langdurige zoektocht naar een nieuwe opvolger zo'n zes maanden in beslag nam om de commissie samen te stellen die verantwoordelijk zou zijn voor de selectie van een vervanger. Het duurde nog maanden voordat de commissie een voorkeurskandidaat aan de premier voorlegde, die deze vervolgens ter goedkeuring aan koning Charles III voorlegde. De nieuwe aartsbisschop, Sarah Mullally, treedt in januari in functie en zal in maart worden geïnstalleerd.
Justin Welby is afgetreden als aartsbisschop van Canterbury vanwege de manier waarop hij een kindermisbruikschandaal heeft aangepakt. Tijdens Welby's ambtsperiode had een kerkfunctionaris jongens en jongemannen in drie landen misbruikt gedurende meerdere decennia. Welby gaf zichzelf de schuld dat hij niet meer had gedaan toen de situatie onder zijn aandacht werd gebracht. Maar 'beschermingsproblemen' [“”safeguarding”” issues”], zoals het voorkomen van misbruik in het Verenigd Koninkrijk wordt genoemd, zijn niet het enige probleem waarmee de Kerk van Engeland kampt. Deze kerk lijkt de Bijbel grotendeels irrelevant te vinden in haar streven naar een meer rechtvaardige en inclusieve samenleving. Parochies worden verwaarloosd, vaak zonder predikant of met een predikant die onvoldoende aandacht besteedt aan de behoeften van een of meerdere parochies.
De Kerk van Wales, sinds 1920 een deel van de Kerk van Engeland, heeft zojuist ook een nieuwe aartsbisschop benoemd, na het aftreden van de voormalige bisschop van Bangor vanwege het nalaten om op te treden tegen gedrags- en beschermingsproblemen. De nieuwe aartsbisschop, Cherry Vann, de eerste vrouw die in deze functie is gekozen, was ook een van de eerste vrouwen die in 1994 tot priester werd gewijd in de Kerk van Engeland. Vann is openlijk lesbisch en woont samen met haar geregistreerde partner – aangezien haar kerk geen 'huwelijken' tussen personen van hetzelfde geslacht voltrekt – en er wordt gezegd dat ze “een passie heeft voor rechtvaardigheid en verzoening” (“First female leader of Church in Wales announced”, BBC, 30 juli 2025).
Haar benoeming zal waarschijnlijk verdere moeilijkheden veroorzaken met Afrikaanse provincies van de Anglicaanse gemeenschap, die zich verzetten tegen homo ‘huwelijken’. Maar zal ze erin slagen het christendom relevanter te maken voor Groot-Brittannië? Een recente statistiek suggereert dat velen openstaan voor een religieuze heropleving: een peiling van YouGov laat zien dat het religieuze geloof in vier jaar tijd is verdrievoudigd onder de 18- tot 24-jarigen. Hun religieuze betrokkenheid wordt als groter beschouwd dan die van hun grootouders. Voor één keer zijn de gelovigen in die leeftijdsgroep in de meerderheid ten opzichte van de ongelovigen (“Why are the young turning to God?”, The Spectator, 18 augustus 2025).
Een veranderend religieus landschap
Toegegeven, de enquête omvatte een kleine steekproef, waardoor sommigen de resultaten met argwaan bekijken. Anderen schrijven het resultaat toe aan de massale immigratie die Groot-Brittannië momenteel doormaakt. Maar de data laat zien dat de toename groter is dan welk effect door migratie dan ook. Niet alleen zien ze een opmerkelijke toename in het aantal jongeren dat rooms-katholieke diensten bijwoont, maar ook dat velen de voorkeur geven aan het oude Latijnse ritueel boven de moderne liturgieën waaraan het Vaticaan nu de voorkeur geeft. Waarom? Een van de redenen die genoemd wordt is 'authenticiteit'. Zoals een jonge bekeerling opmerkte: “Het voelt niet meer alsof ze me een auto proberen te verkopen”'. De Latijnse mis is omschreven als 'de antithese van een cultuur die u geeft wat u denkt leuk te vinden, in plaats van wat u uiteindelijk misschien wel gaat waarderen” (“What the media misses with its cynical take on 'Gen Z' embracing traditional Catholicism,' The Catholic Herald, 15 februari 2024).
Zal deze fascinatie voor de Latijnse Mis aanhouden? Een analyse van de demografie laat zien dat het vooral de 'welgestelden en trendgevoeligen' zijn die religieus zijn geworden (The Spectator). Dit is tevens het deel van de bevolking dat het meest vatbaar is voor veranderingen in smaak en ideeën. De tijd zal leren of dit een blijvende trend is.
Ten noorden van de grens lijkt de Kerk van Schotland als invloedrijke factor in het Schotse leven verdwenen te zijn. Het publieke debat klinkt puur seculier, waarbij de kerk wordt gezien als onderdeel van een onderdrukkend verleden. Noord-Ierland heeft radicale figuren verloren zoals Ian Paisley en kort geleden Martin Smyth. Hun opvolgers lijken meer geïnteresseerd in politiek dan in het verkondigen van het woord van God.
De Anglicaanse Kerk heeft nog steeds een plaats in de regering, met 26 van de 42 huidige diocesane bisschoppen van de kerk die zitting hebben in het Hogerhuis. Deze bisschoppen worden de Lords Spiritual [‘de spirituele heren’] genoemd. Hun betrokkenheid bij het Hogerhuis is echter minimaal. Zelfs binnen de priesterschap van de kerk zijn er oproepen gedaan om de Lords Spiritual af te schaffen en om de staatskerk te ontbinden – zodat de vorst ophoudt te functioneren als hoofd van de Anglicaanse Kerk.
Is de islam in opkomst?
De islam daarentegen is een groeiende politieke kracht binnen het Verenigd Koninkrijk. Momenteel zijn er vier onafhankelijke parlementsleden gekozen op basis van vraagstukken die de islamitische gemeenschap aangaan, waaronder steun voor Gaza en Hamas. Voor deze parlementsleden biedt de islamitische theologie, in plaats van de partijlijn, de oplossing voor elk probleem. Daarnaast zijn er nog eens 21 parlementsleden die moslim zijn. De huidige Labour-regering, waar de meeste Britse moslims zich in het verleden toe aangetrokken voelden, wil deze groep kiezers koste wat kost behouden.
De huidige wetgeving en het buitenlands beleid tonen een zeker respect ten aanzien van de gevoeligheden van moslims. De wetgeving die nu voorligt bij het parlement, bevat een definitie van islamofobie die in feite alles wat tegen de islam of haar aanhangers gezegd of geschreven mag worden belet en dat geeft de islam een bevoorrechte positie binnen de Britse wetgeving. Het Verenigd Koninkrijk dat decennialang nastreefde een seculiere staat te zijn, lijkt nu te veranderen in een sektarische staat, waar kandidaten worden gekozen op basis van hun religieuze voorkeur.
Bevolkingsgroei is een ander gebied dat wordt beïnvloed door de islamitische gemeenschap. ‘Mohammed' is momenteel de populairste naam voor jongens die in het Verenigd Koninkrijk geboren worden, wat aantoont dat de islamitische gemeenschap de enige demografische groep is die een significante groei laat zien. Hoewel statistici van de overheid geboorten niet naar religie classificeren, wijst ander bewijs erop dat het geboortecijfer onder moslims hoger ligt dan dat van de rest van de bevolking: “Er zijn meer moslims dan alle andere minderheidsreligies samen. De moslimbevolking is tussen 2011 en 2021 met 1,2 miljoen toegenomen. Dit is goed voor 32% van de totale bevolkingsgroei in het Verenigd Koninkrijk in deze tien jaar” (“British Muslims in Numbers”, Muslim Council of Britain, maart 2025).
En wat te denken van de opmerking waarmee we begonnen? Het Verenigd Koninkrijk loopt het risico op een toekomst waarin, als er al over de Bijbel gesproken wordt, het zal gaan over de vraag wat die Bijbel ook al weer was. Voor een visie op het Christendom die de aannames van een post-christelijke staat ter discussie stelt, kunt u ons informatieve boekje Wat is een ware Christen? lezen.
God waarschuwde Zijn volk Israël om Zijn wetten en verbonden niet te vergeten (Deuteronomium 8:11-19). Hoewel de inwoners van het Verenigd Koninkrijk een Bijbelse erfenis en basis voor hun samenleving erkennen, lijken ze vastbesloten de oorsprong van die samenleving te vergeten (“Is the UK a Christian Country?”, Theos, 6 september 2023). De profeet Hosea werd geïnspireerd om te schrijven: "Mijn volk is uitgeroeid, omdat het zonder kennis is. Omdat ú de kennis verworpen hebt, heb Ik u verworpen om als priester voor Mij te dienen. Omdat u de wet van uw God hebt vergeten, zal Ik ook uw kinderen vergeten" (Hosea 4:6). In het moderne VK lijken deze woorden opnieuw tot leven te komen.